ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਢਹਿ ਗਿਆ

01

ਟੁੱਟ ਕੇ ਦੇਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ

ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਨ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ-ਠਾਕ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ — ਵਿਅਕਤੀ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਔਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ 'ਤੇ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਭਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਾਰਨ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਮਸਾਂ ਲੱਭਿਆ।

ਸਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ। ਪਰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੱਲ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਲ ਉੱਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਬਗ਼ਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੜਜੀਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਉਹੀ ਬਗ਼ਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਲੇਖ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਨਕਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਨਕਸ਼ਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ।

02

ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਨਾ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚੋ, ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਗੱਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ — ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।

ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

"ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ" ਉਸ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਤਾਕਤ ਬਚੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਖ਼ਾਲੀ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। "ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚੋ" ਹੋਰ ਵੀ ਬੇਰਹਿਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉੱਪਰੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

"ਸਮਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ" ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਇੱਕੋ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕੋਈ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਦਿਲਾਸਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਸ ਹੁਣ ਖੜ੍ਹੀ ਥਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।

03

ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਲਸ ਨਹੀਂ, ਬਚਤ ਹੈ

ਨਹਾਉਣਾ, ਖਾਣਾ, ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ — ਸਭ ਭਾਰੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੇਟੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹੋ। ਇਹੀ ਚੱਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਹ ਆਲਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਬਚਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਹਾਉਣ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਬਚੀ-ਖੁਚੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਹੁਣ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਬੱਸ ਓਵਰਲੋਡ ਹਾਂ" — ਇਸ ਇੱਕ ਵਾਕ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਕਤ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਨੌਕਰੀ ਬਦਲਣੀ, ਵਿਛੋੜਾ, ਘਰ ਬਦਲਣਾ, ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਲਿਆ ਵੱਡਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਛਤਾਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਟਾਲੋ। ਟਾਲਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ।

04

ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰੀਏ

ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਜਿਊਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਥੱਲੇ ਪਏ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਿਸਾਬ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਇਹ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੈਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤਿਆ ਤਰੀਕਾ ਇੱਕੋ ਸੀ। ਇਕਾਈ ਛੋਟੀ ਕਰਨਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਨਾ ਝੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਨਾ ਝੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਨਾ ਝੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਇੱਕ ਘੰਟਾ। ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਇਹ ਵੀਹ ਮਿੰਟ।

ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਕੋਈ ਵੀ ਝੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਿਨ ਬਸ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਹੱਤਰ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੋ ਤਾਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਕਹੋ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਬਸ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ। ਦਿਨ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਰਾਤ ਗਿਆਰਾਂ ਵੱਜਦੇ ਹੀ ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਲੰਘਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਖ਼ਤਮ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਨਾ ਕਰੋ, ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਤਾਕਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

05

ਨਾ ਮਿਟਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ

ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਿੰਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਓਨਾ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਭੁੱਲਣਾ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਬਦਲਦੀ ਚੀਜ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿੰਨੀ ਥਾਂ ਮੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੀ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ 'ਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੋਨਾ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਤ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਵਰੀ ਹੈ।

ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਨੇੜਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮੈਥੋਂ ਕੀ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਨਾ ਕੀਤਾ ਫ਼ੋਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੂਚੀ ਫੜੀ ਰੱਖੀ ਸੀ।

ਇਹ ਤੁਹਾਥੋਂ ਖੁੰਝਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਗੁਆਚਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਓ, ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗੇ।

ਪਰ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੇਖ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚਣਾ ਨੀਂਦ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਗਾਈਡ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ। ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ।

06

ਦੂਜੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਲੱਗਣ ਵੇਲੇ

ਇੱਕੋ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਮਸਾਂ ਉੱਠਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਟੁੱਟਣਾ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਉੱਪਰੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ। ਹੁਣ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਤੁਲਨਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੀ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਹੈ।

ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਸੀ ਟਰੈਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਪਲ।

ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਖੇਡ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜੋੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਘਾਟਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਤਾ ਹੈ — ਇਹ ਉਹ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿੱਖਣ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।

ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੀ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖੋ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।

07

ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ, ਬਗ਼ਲ ਵਿੱਚ ਹੈ

ਟੁੱਟੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖੂਹ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਪਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਰੇ "ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ", "ਉੱਪਰ ਆਓ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੁਕਮ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਤਜਰਬਾ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਬਗ਼ਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਕਦਮ ਤੁਰਿਆ। ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਸੀ।

ਬਗ਼ਲ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ। ਮੂਡ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲਣਾ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੌਣਾ, ਸਵੇਰੇ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹਣੀ, ਦਸ ਮਿੰਟ ਸੈਰ ਕਰਨੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ। ਮੂਡ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਮੂਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਉਲਟਾ ਹੈ — ਮਨ ਠੀਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹਰਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹਰਕਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮਨ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਕਵਰੀ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਮੁੜਜੀਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਨਾਂ 〈ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ〉 ਹੈ। ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ, ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਰਦ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 〈ਦੁਬਾਰਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ〉 ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਿਊਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।