Vanaf de plek waar alles instortte

01

Er is iets dat je alleen ziet vanuit de plek waar je bent ingestort

Ik verloor op jonge leeftijd mijn broer. Daarna leefde ik vijf jaar in een hel. Hoe die vijf jaar waren, schrijf ik hier niet op. Het heeft geen zin om het te beschrijven, en het helpt de lezer ook niet.

Eén ding kan ik je wel vertellen. Er is iets dat je alleen ziet vanuit die plek. Dingen die iemand die gewoon vooruitgaat, nooit zal zien. Bijvoorbeeld dit — mensen storten niet in omdat iets zwaar is, ze storten in wanneer ze geen betekenis kunnen geven aan iets zwaars. Bij hetzelfde gewicht houdt iemand het een stuk langer vol als er een reden aan vastzit.

Ik ben er niet uitgekomen omdat ik sterk was. Het heeft me vijf jaar gekost om er zelfs maar achter te komen waar de uitweg ongeveer lag.

Er zijn al genoeg mensen die vertellen hoe je slaagt. Maar woorden van iemand die is ingestort, gericht aan iemand die is ingestort, zijn zeldzaam. Die woorden komen niet van boven naar beneden, maar van opzij. HerleefKluis is begonnen om die plek naast je te maken.

De zeven artikelen hier zijn geen antwoord. Ik ben niet van plan antwoorden te verkopen. Maar de kaart die ik tekende terwijl ik vijf jaar ronddwaalde, kan ik je wel geven. Een kaart maakt de weg niet makkelijker, maar je loopt tenminste niet drie keer in dezelfde cirkel rond.

02

Dat goedbedoelde woorden niet doordringen, ligt niet aan jou

Hou vol, denk positief, het komt goed met de tijd. Dat heb je vast al vaak gehoord. En geen van die woorden is aangekomen. Misschien heb je jezelf daar zelfs om verweten — waarom komt zoiets simpels niet eens bij mij binnen?

Het is normaal dat het niet aankomt. Daar is een reden voor. Al die woorden zijn geschreven voor iemand die al vooruitgaat.

"Hou vol" is bedoeld voor iemand die nog een beetje kracht over heeft. Het is alsof je tegen een rekening met saldo 0 zegt: spaar wat meer. "Denk positief" is nog wreder. Het klinkt als een oordeel dat hoe ik nu denk, fout is. Terwijl ik mezelf al haat, komt daar nog een schepje bovenop.

"De tijd lost het op" klopt maar voor de helft. De tijd verstrijkt wel, maar niemand vertelt je hoe je die tijd doorkomt. Dezelfde vijf jaar komt de een erdoorheen, terwijl de ander erin vastzit. Het verschil zit niet in de duur, maar in de manier waarop je erdoorheen gaat.

Het lag niet aan een gebrek aan troost. De woorden pasten gewoon niet bij de plek waar je nu staat.

03

Nergens zin in hebben is geen luiheid, maar zuinigheid

Douchen, eten, een berichtje beantwoorden — het is allemaal te veel. Je ligt de hele dag alleen maar, en dan is de dag voorbij. En 's avonds maak je jezelf uit voor van alles. Deze kringloop vreet het meest aan je.

Maar dit is geen luiheid. Je lichaam is aan het sparen. Het verwerken van emoties kost een enorme hoeveelheid energie. Bij iemand die iets ingrijpends heeft meegemaakt, gaat bijna alle energie daarnaartoe. Er blijft niets over, dus is er geen kracht meer voor iets kleins als douchen.

Als je dit weet, verandert er iets. Je maakt jezelf minder verwijten. Zelfverwijt verbrandt ook nog de kracht die je nog wel had. "Ik ben nu niet stuk, ik ben overbelast" — alleen al met deze zin bespaar je flink wat energie per dag.

En daarmee ligt de volgorde vast. In deze periode neem je geen grote beslissingen. Van baan wisselen, uit elkaar gaan, verhuizen, een contract tekenen. Een beslissing kost veel kracht, en die heb je nu niet. Een grote beslissing die je nu neemt, betreur je later meestal. Stel alles uit wat je kunt uitstellen. Uitstellen is ook een strategie.

04

Hoe u alleen de dag van vandaag oversteekt

Hoe moet ik verder leven? Als die gedachte opkomt, stokt je adem. Dat is logisch. Het komt doordat je je hele verdere leven probeert te berekenen met je huidige kracht. Als iemand die op de bodem zit twintig jaar vooruitrekent, is de uitkomst altijd wanhoop. Het is niet dat de berekening fout is — dit is gewoon geen moment om te berekenen.

Ik gebruikte tijdens die vijf jaar maar één methode. De eenheid verkleinen. Kon ik geen jaar volhouden, dan een maand. Kon ik geen maand volhouden, dan een dag, kon ik geen dag volhouden, dan het eerstvolgende uur. Lukte ook dat niet, dan deze twintig minuten, nu.

Twintig minuten houdt iedereen vol. En een dag is niets anders dan tweeënzeventig keer twintig minuten.

Dit is geen methode om je voor te schamen. Het wordt daadwerkelijk gebruikt bij rampen, en ook bij verslavingsherstel gaat het dag voor dag. Zeg je dat je het voor altijd stopt, dan mislukt het, maar zeg je dat je het alleen vandaag doet, dan lukt het wel. Zo zit een mens nu eenmaal in elkaar.

Nog iets. Als je een dag doorkomt, leg dan van tevoren een eindtijd vast. Om elf uur 's avonds is de dag voorbij. Of hij nu goed of slecht was, hij is voorbij. Beoordeel niet, sluit gewoon af. Beoordelen is iets voor wie kracht heeft.

05

Leven met een beeld dat niet verdwijnt

Sommige beelden verdwijnen niet. Bij mij ook niet. Er was een tijd dat ik mijn best deed om te vergeten, maar hoe harder ik mijn best deed, hoe scherper het werd. Vergeten kan geen doel zijn. Dat is iets wat je niet kunt.

Wat verandert, is niet het beeld, maar de plek die het inneemt. In het begin is dat je hele dag. Zodra je wakker wordt, begin je daar. Na verloop van tijd wordt het de helft van je dag, dan een hoekje, en op een dag komt het tot de avond geen enkele keer op. En die avond merk je dat op en voel je je weer schuldig. Bij mij ging het net zo. Dat is geen verraad. Dat is herstel.

En dit wil ik zeker zeggen. Wie iemand dierbaar zo heeft verloren, denkt bijna zonder uitzondering duizenden keren terug aan wat ik gemist heb. De woorden van die dag, die blik, het telefoontje dat niet werd gepleegd. Ook ik heb heel lang aan dat lijstje vastgehouden.

Dat heb je niet gemist. Het steeds teruggaan komt doordat je liefde nergens heen kan.

Liefde verdwijnt niet; heeft ze nergens heen, dan keert ze zich naar jezelf. Dat is wat zelfverwijt eigenlijk is. Dus hoe zwaarder het zelfverwijt, hoe groter de liefde was — niet hoe groter de schuld. Het heeft me jaren gekost om deze zin te begrijpen.

Dit onderdeel is echter lastig om alleen met tekst te behandelen. Als het terugdenken je slaap verstoort of je dagelijks leven onmogelijk maakt, bekijk dan zeker de informatie hieronder. Een mens komt eerst.

06

Wanneer het lijkt alsof anderen je voorbij zijn

Iemand van dezelfde leeftijd vindt een baan, trouwt, koopt een huis. Ik ben vandaag amper opgestaan. Dat contrast breekt je twee keer. Instorten is al zwaar genoeg, en daar komt ook nog het gevoel achterop te raken bovenop.

Eerst één feit. Wat je nu ziet, is hun eindresultaat. Het proces zie je niet. En de meeste mensen posten nooit over de periode waarin ze zelf instortten. Het materiaal waarmee je vergelijkt, is al bevooroordeeld.

Maar daarmee alleen is het niet opgelost. Bij mij hielp dat verhaal ook niet. Wat echt iets veranderde, was het moment waarop ik erkende dat het een ander parcours was.

Ik liep niet achter in dezelfde race, ik speelde een heel andere wedstrijd.

Terwijl anderen prestaties opstapelden, was ik aan het leren hoe je instort en weer opstaat. Toen leek dat alleen maar verlies. Nu weet ik beter — het is een vaardigheid die de meeste mensen hun hele leven niet leren, en als je hem eenmaal leert, stort je bij de volgende tegenslag nooit meer zo diep in. En het is ook de reden dat ik dit nu kan schrijven.

Probeer het tempo niet bij te houden. Dat kan niet, en het hoeft ook niet. Houd alleen in de gaten wat je in deze periode leert. Later wordt dat het meest onvervangbare dat je bezit.

07

De uitweg ligt niet omhoog, maar opzij

Als je de plek waar je bent ingestort ziet als een put, is de enige uitweg omhoog. Daarom zegt iedereen "sta op", "kom naar boven". Maar tegen iemand zonder kracht zeggen dat hij omhoog moet klimmen, is een onmogelijke opdracht.

Mijn ervaring was anders. Ik ben niet omhoog geklommen, ik ben opzij weggelopen. Ik was niet op een dag ineens hersteld, maar zette elke dag een paar stapjes in een iets andere richting. Toen ik omkeek, bleek ik eruit te zijn.

Wat 'opzij lopen' precies betekent, is dit. Niet proberen je beter te voelen, maar alleen de vorm van je dag een beetje veranderen. Op dezelfde tijd slapen, 's ochtends een raam openen, tien minuten wandelen, contact met precies één persoon. Je gevoel mag hetzelfde blijven. Het gevoel komt later vanzelf. De volgorde is omgekeerd — je beweegt niet omdat je je beter voelt, je voelt je beter omdat je beweegt.

Herstel komt niet door vastberadenheid. Het komt door structuur.

Daarom heet de volgende fase van HerleefKluis 〈Het moment van volhouden〉. Het gaat niet over beter worden, maar over volhouden. Ook volhouden heeft een methode, en als je die kent, kom je dezelfde tijd door met veel minder schade. Pas daarna komt 〈Het moment van weer opbouwen〉. Daar bouw je je redenen, doelen en maatstaven om te leven opnieuw op.

Als je tot hier hebt gelezen, heb je vandaag genoeg gedaan. Meer hoeft niet.